PSA-beleid in 2026: wat werkgevers moeten regelen rond agressie en ongewenst gedrag

Psychosociale arbeidsbelasting, kortweg PSA, is geen soft onderwerp. Arboportaal omschrijft PSA als stress die ontstaat als reactie op ongewenst gedrag en een te hoge werkdruk. Onder PSA vallen onder meer pesten, agressie en geweld, discriminatie en (seksuele) intimidatie. Werkgevers moeten beleid voeren om PSA te voorkomen of te beperken, zoals vastgelegd in de Arbowet.

Juist in 2026 is dat extra relevant. De Nederlandse Arbeidsinspectie noemt in haar jaarplan 2026 expliciet werkdruk en ongewenst gedrag als thema’s waarop toezicht blijft plaatsvinden. In het jaarplan staat bovendien dat PSA vooral in sectoren als zorg en onderwijs veel voorkomt. Ook verwijst de Arbeidsinspectie naar een zelfinspectietool rond werkdruk en ongewenst gedrag.

Wat PSA-beleid minimaal moet bevatten

Een werkend PSA-beleid begint niet met een losse training of een vertrouwenspersoon alleen. De basis ligt in het inventariseren van risico’s en het vastleggen van maatregelen. Arboportaal stelt dat werkgevers PSA-risico’s moeten opnemen in de RI&E en de maatregelen moeten verwerken in het Plan van Aanpak. Daarnaast moeten medewerkers worden voorgelicht over risico’s en de getroffen maatregelen.

Voor agressie en ongewenst gedrag betekent dat in de praktijk:

• benoemen welke risico’s spelen;

• vastleggen welk gedrag niet wordt geaccepteerd;

• regelen hoe meldingen verlopen;

• organiseren wie opvolging doet;

• trainen van medewerkers en leidinggevenden;

• zorgen voor opvang en nazorg na incidenten.

  
  

  Deze lijn sluit aan op zowel Arboportaal als de manier waarop PROacteren advies, training en nazorg combineert.

  
  

Waarom 2026 extra aandacht vraagt

Niet alleen vanwege inspectie-aandacht, maar ook omdat meerdere ontwikkelingen tegelijk samenkomen. Ondernemersplein meldt dat er een verplichte gedragscode tegen ongewenst gedrag aankomt voor werkgevers met 10 of meer werknemers. Daarnaast schrijft hetzelfde platform dat een vertrouwenspersoon binnenkort verplicht wordt. De wetgevingstrajecten zijn nog niet op alle punten afgerond, maar de richting is ondubbelzinnig: organisaties moeten concreter laten zien hoe zij sociale veiligheid organiseren.

Waar PSA-beleid vaak misgaat

De grootste valkuil is versnippering. Er is dan wel een RI&E, maar niemand kent die. Er is misschien een gedragscode, maar die leeft niet. Er is een vertrouwenspersoon, maar medewerkers weten niet hoe ze die vinden. En er is soms training, maar zonder koppeling aan werkafspraken of leidinggevenden. Daardoor ontstaat de schijn van beleid zonder praktische werking.

Een tweede valkuil is dat PSA te smal wordt opgevat. Werkgevers denken dan vooral aan intern ongewenst gedrag tussen collega’s, terwijl agressie door derden, zoals klanten, patiënten of bezoekers, net zo goed onder het veiligheidsbeleid moet vallen. De Arbeidsinspectie benoemt agressie en geweld door buitenstaanders expliciet als arbeidsrisico.

Hoe bouw je een werkend PSA-beleid op?

Een praktische route ziet er zo uit:

1. Start met risicobeeld

Waar zit de meeste spanning? In welke functies, teams, momenten of doelgroepen?

2. Leg normen vast

Werk uit welk gedrag ontoelaatbaar is en hoe medewerkers handelen bij incidenten. De aankomende gedragscodeverplichting onderstreept hoe belangrijk dat is.

3. Regel meld- en opvolgstructuur

Meldingen moeten niet in een la verdwijnen. Registratie helpt patronen zien; de Rijksoverheid benadrukt dat goede registratie nodig is om betere maatregelen te kunnen nemen.

4. Investeer in training

PROacteren biedt trainingen rond de-escalerende gesprekstechnieken, fysieke agressie, grensoverschrijdend gedrag en opvang & nazorg. Dat zijn precies de bouwstenen die PSA-beleid vertalen naar gedrag in de praktijk.

5. Organiseer nazorg en evaluatie

Incidenten moeten niet alleen worden opgelost, maar ook worden nabesproken en benut om beleid te verbeteren. PROacteren benoemt nazorg en begeleiding expliciet als ondersteuning om herhaling en verdere escalatie te voorkomen.

Conclusie

PSA-beleid in 2026 vraagt om meer dan formele documenten. Werkgevers moeten aantoonbaar risico’s in beeld hebben, maatregelen vastleggen, medewerkers voorlichten en sociale veiligheid praktisch organiseren. Met de extra aandacht van de Arbeidsinspectie en de beweging richting verplichte gedragscode en vertrouwenspersoon is dit hét moment om beleid, training en nazorg stevig aan elkaar te koppelen.

Wil je PSA-beleid dat niet alleen op papier klopt, maar ook werkt in de praktijk? Verbind RI&E, normstelling, training en nazorg tot één aanpak.